Debaty sejmowex920 Kadencja

Interpelacja w sprawie raportu NIK odnośnie do realizacji zadań ministra edukacji narodowej i dyrektorów szkół publicznych w zakresie pomocy i kształcenia uczniów szczególnie uzdolnionych i zapewnienia indywidualnych programów nauczania lub toku

   Szanowny Panie Ministrze! Kontrolą NIK objęto 76 jednostek, w tym: Ministerstwo Edukacji Narodowej, stowarzyszenie Krajowy Fundusz na rzecz Dzieci oraz 74 szkoły publiczne, z tego: 25 szkół podstawowych, 24 gimnazja i 25 szkół ponadgimnazjalnych - w 12 województwach. Realizacja zadań w zakresie opieki nad uczniami szczególnie uzdolnionymi, wynikających z ustawy o systemie oświaty, przez ministra edukacji narodowej oraz dyrektorów 3 skontrolowanych szkół publicznych zostało przez Najwyższą Izbę Kontroli ocenione negatywnie. Dodatkowo w 57 szkołach (77% skontrolowanych) stwierdzono nieprawidłowości lub uchybienia. Negatywna ocena wynikła z obejmowania corocznie malejącej liczby uczniów posiadających ponadprzeciętne zdolności intelektualne specjalnymi formami kształcenia i pomocą stypendialną oraz ze stwierdzenia innych istotnych nieprawidłowości.    W działalności ministra oświaty stwierdzono znaczące braki systemowych działań w zakresie opieki i kształcenia uczniów szczególnie uzdolnionych. Czynności ministra edukacji w omawianym temacie polegały prawie jedynie na podziale i rozliczaniu środków przeznaczonych na organizację konkursów i olimpiad przedmiotowych oraz kwalifikowania wniosków o przyznanie stypendiów Prezesa Rady Ministrów i ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania.    Na przestrzeni kraju indywidualnymi formami kształcenia objęto rocznie około 10% uczniów posiadających predyspozycje intelektualne powyżej przeciętnych. W dwóch ubiegłych latach szkolnych, według danych Systemu Informacji Oświatowej, indywidualny tok nauki realizowało odpowiednio 3.366 i 2.449 uczniów (spadek o 27,2%), a indywidualny program nauczania - 8.941 i 7.416 uczniów (spadek o 17,1%). Odsetek uczniów realizujących w zeszłym roku szkolnym indywidualny program nauki lub tok nauczania był niewielki i wynosił w poszczególnych województwach: w szkołach podstawowych od 0,11% do 0,29%, w gimnazjach od 0,11% do 0,54% i w liceach od 0,02% do 0,33%.    W skontrolowanych latach szkolnych zmalała liczba stypendiów dla uczniów zdolnych, przyznawanych przez Prezesa Rady Ministrów oraz ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania, odpowiednio o 19,9% i 2,3%.    Zaniedbano również upowszechnienie wyników eksperymentu w zakresie prowadzenia szkoły dla uczniów szczególnie uzdolnionych przeprowadzonego w Toruniu, pomimo przeznaczenia na ten cel znacznych środków budżetowych oraz włączenia się Uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika.    W zdecydowanej większości skontrolowanych szkół marginalnie traktowano kształcenie uczniów szczególnie uzdolnionych, czego rezultatem liczba uczniów realizujących indywidualny program nauczania lub tok nauki była niewielka i w skontrolowanym okresie wciąż się zmniejszała.    Również zakres i efekty działań szkół dotyczące identyfikacji przypadków szczególnych uzdolnień uczniów (6,6% ogółu uczniów) NIK ocenia negatywnie. Wskazane działania polegały jedynie na analizie wyników kształcenia, związanej z klasyfikacją roczną i semestralną uczniów, a w konsekwencji tego nie podejmowano działań służących diagnozowaniu uczniów wskazujących na posiadanie szczególnych uzdolnień (we współdziałaniu z rodzicami i poradniami psychologiczno-pedagogicznymi), nie udzielano uczniom pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz nie analizowano indywidualnych potrzeb edukacyjnych uczniów.    W 25,6% skontrolowanych jednostek dokumentacja pedagogiczna nie zawierała żadnych odniesień związanych z indywidualizacją kształcenia i udzielaniem pomocy uczniom szczególnie uzdolnionym. W 50% szkół nadzór dyrektora nad działalnością szkoły nie obejmował w ogóle przedmiotowych zagadnień, a w 45,9% zagadnienia te nie były w ogóle przedmiotem zainteresowania rad pedagogicznych.    Zaledwie 7,3% pracowników pedagogicznych zostało związanych szkoleniami o kształceniu uczniów szczególnie uzdolnionych.    Ciekawa jest również opinia samej kadry pedagogicznej. W ramach anonimowej ankiety wśród blisko 1700 nauczycieli (73% ogółu zatrudnionych nauczycieli w kontrolowanych szkołach) górowało zdanie, iż uczniowie szczególnie uzdolnieni występują w każdym z roczników lub prawie w każdej klasie, małe zainteresowanie kształceniem tych uczniów wynika głównie z zaniedbań środowiska uczniów, zbyt dużej liczby uczniów w klasie oraz problemów wychowawczych. Nauczyciele sami przyznają, iż brak jest wśród nich dostatecznej wiedzy na temat objęty kontrolą i prawie nigdy w swojej praktyce zawodowej nie realizowali indywidualnego programu nauczania.    Ankietowani nauczyciele wskazali na potrzebę opracowania systemu wyłaniania uczniów szczególnie uzdolnionych i wspomagania tych uczniów w różnych formach oraz wymiany doświadczeń w tym zakresie z innymi szkołami.    Raport NIK zawiera cenne uwagi. Kontrolerzy uważają, iż celem wyeliminowania stwierdzonych nieprawidłowości minister edukacji narodowej powinien opracować spójny system opieki nad uczniami szczególnie uzdolnionymi oraz uwzględnić problematykę opieki nad uczniami szczególnie uzdolnionymi w planach nadzoru pedagogicznego i w ocenach funkcjonowania systemu oświaty. Kuratorzy oświaty powinni zaś dokonywać okresowych analiz funkcjonowania szkół, m.in. w zakresie wyłaniania uczniów szczególnie uzdolnionych oraz zapewnienia tym uczniom opieki w formach umożliwiających rozwijanie uzdolnień. Zaleceniem dla dyrektorów szkół jest wprowadzenie metod i form pracy służących identyfikacji przypadków uczniów o szczególnych uzdolnieniach oraz zapewnienie tym uczniom zindywidualizowanych form kształcenia. Dyrektorzy powinni również podjąć w szerszym zakresie szkolenie nauczycieli w omawianym zakresie.    Mając na uwadze powyższe dane zawarte w raporcie Najwyższej Izby Kontroli, kieruję do Pana Ministra następujące pytania:    1. Kiedy ministerstwo opracuje spójny system opieki nad uczniami szczególnie uzdolnionymi?    2. Dlaczego kuratorzy oświaty nie dokonują okresowych analiz w zakresie wyłaniania uczniów szczególnie uzdolnionych?    3. W jaki sposób Ministerstwo Edukacji Narodowej zapewni uczniom wybitnym rozwijanie uzdolnień?    Z wyrazami szacunku    Poseł Sandra Lewandowska    Warszawa, dnia 11 kwietnia 2007 r.