Debaty sejmowex920 Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie perspektyw edukacyjnych w związku z zabiegami Polski o członkostwo w Unii Europejskiej

   Szanowny Panie Marszałku! Przedkładam panu marszałkowi odpowiedź na interpelację pana posła Jerzego Jaskierni z dnia 28 marca 2001 r. w sprawie perspektyw edukacyjnych w związku z zabiegami Polski o członkostwo w Unii Europejskiej.    Ad 1. Czy zabiegi Polski o uzyskanie członkostwa w Unii Europejskiej rzutują na polski system edukacyjny?    Odpowiadając na tak postawione pytanie, trzeba na wstępie zaznaczyć, iż działania dostosowawcze w dziedzinie edukacji mają specyficzny charakter ze względu na fakt, iż edukacja nie podlega procesom integracji rozumianej jako ujednolicenie uregulowań prawnych, które narzucałyby konieczność zmian w systemach edukacyjnych.    Nie oznacza to jednak, iż nie ma wspólnej polityki edukacyjnej w obszarze UE. Wręcz przeciwnie edukacja postrzegana jest jako kluczowy element decydujący o powodzeniu integrowania się Europy.    Dorobek prawny UE w obszarze edukacji nie narzuca wspólnych norm, stanowi jednak podstawę do formułowania wspólnej polityki w tej dziedzinie. Główne jej kierunki określa Traktat o Utworzeniu Wspólnoty Europejskiej w art. 149 i 150.    Działania reformatorskie w Polsce w dziedzinie edukacji zostały podjęte już w roku 1990 i wspierane był przez fundusze pomocowe PHARE. W ramach tych środków realizowany był program TEMPUS, który wspierał działania reformatorskie w szkolnictwie wyższym, uruchomiono również szereg programów (UPET, TESSA, MOVE, TERM, SMART), dzięki którym podjęto działania modernizacyjne, zwłaszcza w dziedzinie szkolnictwa zawodowego i zarządzania systemem oświaty. Programy te wspierały więc pośrednio prace prowadzone nad reformą systemu oświaty. Szczegółowe omówienie rezultatów tych programów, zwłaszcza programu TEMPUS, przekazane zostały panu posłowi w odpowiedziach na wcześniejsze interpelacje. Wspomniane programy finansowane były w całości z funduszy pomocowych.    W chwili obecnej Unia Europejska przechodzi w sferze edukacji od pomocy do współpracy. Potwierdzają to kolejne spotkania ministrów edukacji krajów UE i krajów stowarzyszonych przebiegające pod hasłem ˝From assistance to cooperation˝ - od pomocy do współpracy. Konsekwentnie więc wśród nowych przedakcesyjnych programów pomocowych (np. SAPARD, ISPA) edukacja nie stanowi priorytetu. Natomiast zgodnie z zapisami art. 76 Układu Europejskiego Polska oraz inne kraje stowarzyszone przystąpiły do trzech wspólnotowych programów edukacyjnych Sokrates, Leonardo da Vinci i Młodzież na zasadach partnerskich, co oznacza między innymi finansowanie składki z tytułu udziału w tych programach z budżetu państwa. Zadania tych programów przewidują współpracę między uczelniami państw członkowskich, w tym wymianę studentów i nauczycieli, budowanie form partnerstwa między ośrodkami szkolnictwa wyższego, współpracę uniwersytetów z przedsiębiorstwami, wypracowanie wspólnych projektów edukacyjnych dotyczących m.in. nauki języków obcych oraz wykorzystania w nauczaniu nowoczesnych technologii informacyjnych. Bliższe szczegóły o możliwościach, jakie stwarzają te programy (załącznik nr 1).*)    Powracając jednak do pytania, należy stwierdzić, iż w wyniku wieloletniej współpracy i podejmowanych działań reformatorskich obserwujemy duży postęp w zakresie:    - nauczania języków Wspólnot Europejskich,    - upowszechniania i promowania wiedzy o Unii Europejskiej,    - rozwoju edukacji ustawicznej i na odległość,    - doskonalenia nauczycieli,    - wprowadzenia standardów oceniania,    - wprowadzania nowoczesnych technologii w nauczaniu,    - zarządzania systemem oświaty.    Ad 2. Czy jest różnica między polskimi standardami edukacyjnymi a tymi, które obowiązują w UE?    W świetle Traktatu nie istnieją ˝europejskie standardy w edukacji˝ w sensie formalnym, sformułowanie to więc (bardzo często używane przez zarówno przeciwników, jak i zwolenników integracji Polski z UE) nie może być rozumiane jako system norm prawnych, obowiązujących państwa członkowskie. Stąd nie może być mowy o zbliżaniu polskiego systemu do ˝systemu unijnego˝, gdyż jako taki nie istnieje. Możemy jednak mówić o pewnych wspólnych tendencjach występujących w poszczególnych systemach.    Systemy, aczkolwiek zróżnicowane, mają pewne elementy wspólne. I tak w większości krajów ˝piętnastki˝ dzieci rozpoczynają edukację dość wcześnie (od 5, 6 roku życia) w porównaniu do Polski. W chwili obecnej jedynie w Danii i Finlandii obowiązek szkolny rozpoczyna się od 7 roku życia. Obowiązek nauki do 18 roku życia poza Polską wprowadzony jest również w Niemczech, w Belgii i w Holandii. W większości krajów członkowskich UE obowiązek nauki obejmuje dzieci do lat 16. Zreformowany system edukacji w Polsce wprowadza podobne etapy kształcenia zbliżone do rozwiązań w większości systemów - podział na edukację podstawową, niższą średnią (lower secondary w polskim systemie jest to gimnazjum) i wyższą średnią (upper secondary). W większości krajów obserwuje się tendencje do decentralizacji zarządzania oświatą z zachowaniem wiodącej roli władz centralnych w zakresie nadzoru i określania ogólnych zadań stojących przed edukacją.    W zreformowanym polskim systemie edukacji dużym krokiem naprzód jest stworzenie systemu standardowego zewnętrznego systemu oceniania i wprowadzenie Nowej Matury.    Systemy edukacyjne państw Unii Europejskiej podlegają ciągłym weryfikacjom, borykają się z problemami narastającej fali agresji i bezrobocia wśród młodych ludzi. Trudno więc dokonywać ocen w kategoriach ˝lepsze˝ lub ˝gorsze˝.    Przy tworzeniu nowego systemu edukacji podczas realizacji reformy, zadań jakie wynikają z integracji z Unią Europejską, należy uwzględnić fakt, że zadania stawiane przed edukacją zmieniają się, stworzenie idealnego systemu wymaga ciągłej aktualizacji i weryfikacji w zderzeniu z realiami gospodarczymi i społecznymi. Wspólna wymiana doświadczeń, poszukiwanie rozwiązań przez państwa Unii i państwa aspirujące do niej stanowią gwarancję wykształcenia nowoczesnego pokolenia Europejczyków.    W chwili obecnej uwaga władz edukacyjnych zarówno w Polsce, jak i w krajach członkowskich UE koncentruje się przede wszystkim na upowszechnieniu wykształcenia średniego i wyższego przy nieustannym podnoszeniu jakości kształcenia, opracowaniu wskaźników jakości kształcenia, stwarzaniu możliwości szybkiego przekwalifikowania, zdobywania nowego zawodu w odpowiedzi na zapotrzebowanie rynku pracy, rozwijaniu umiejętności kształcenia się przez całe życie, sprawnym posługiwaniu się nowoczesnymi technologiami informatycznymi, nauce języków obcych i mobilność studentów i nauczycieli.    Ad 3. Czy na Polsce ciążą obowiązki dostosowawcze?    Z analizy aktów prawnych przedstawionych przez Komisję Europejską i rozmów prowadzonych podczas ˝screeningu˝ (przegląd prawa) w odniesieniu do prawa polskiego w tej dziedzinie wynika, iż zalecenia wypływające z acquis są uwzględnione w obowiązujących polskich uregulowaniach prawnych. Podstawowe kierunki, jakie wytycza Unia w dziedzinie edukacji, realizowane są obecnie poprzez trzy programy Sokrates, Leondardo da Vinci i Młodzież. Uczestnictwo Polski w tych programach jest w opinii przedstawicieli Komisji Europejskiej gwarantem wdrażania przez stronę polską najważniejszych założeń w tej dziedzinie.    Obecnie obowiązujące polskie akty prawne (ustawa o systemie oświaty, ustawa o szkolnictwie wyższym i ustawa o wyższych szkołach zawodowych) i wprowadzona reforma systemu oświaty są zgodne z kierunkami unijnej polityki edukacyjnej. Większość rekomendacji i zaleceń ze strony Unii jest uwzględniona w naszym prawie oświatowym (np. powszechny dostęp do nauki, integracja niepełnosprawnych, edukacja prozdrowotna, ekologiczna itp.).    Wśród wspólnotowych aktów prawnych istnieje jednak kilka przepisów, które wymagają transpozycji do polskiego prawa. Konieczność ich wdrożenia zapisana jest w obszarach negocjacyjnych dotyczących edukacji i swobodnego przepływu osób. Odnoszą się one do zapewnienia możliwości kształcenia obywatelom UE przebywającym na terenie innego państwa członkowskiego na takich samych warunkach, jak obywatele tego państwa, oraz stworzenia mechanizmów uznawania kwalifikacji zawodowych.    Są to następujące akty prawne:    - dyrektywa Rady Wspólnot Europejskich z dnia 25 lipca 1977 r. w sprawie edukacji dzieci pracowników migrujących (77/486/EWG),    - rozporządzenie nr 1612/68 z dnia 15 października 1968 r. w sprawie swobodnego przepływu pracowników wewnątrz Wspólnoty,    - orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości (sprawa Gravier),    - dyrektywy 89/48/EWG i dyrektywy 92/51/EWG oraz dyrektywy 99/42/EWG ustanawiające system uznawania kwalifikacji zawodowych.    W celu wdrożenia ww. aktów znowelizowano ustawę o systemie oświaty, ustawę o szkolnictwie wyższym, ustawę o wyższych szkołach zawodowych i opracowano projekt ustawy o zasadach uznawania nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej kwalifikacji do wykonywania zawodów regulowanych (projekt jest na etapie prac parlamentarnych).    Uregulowania prawne, które dotychczas obowiązywały, dotyczące zasad przyjmowania osób niebędących obywatelami polskimi do szkół uniemożliwiały pełną realizację wymagań zawartych w ww. aktach wspólnotowych, a niektóre z tych regulacji (np. dotyczące obowiązku ponoszenia przez cudzoziemców pochodzących z krajów UE odpłatności za naukę) były w sprzeczności z prawem unijnym.    Wejście w życie zaproponowanych przepisów umożliwia m.in. implementowanie do polskiego prawa oświatowego wytycznych zawartych w dyrektywie Rady Wspólnot Europejskich z dnia 25 lipca 1977 r. w sprawie edukacji dzieci pracowników migrujących (77/486/EWG).    Dyrektywa uchwalona przez Radę Wspólnot Europejskich nakłada na kraje członkowskie Unii Europejskiej obowiązek zagwarantowania dzieciom pracowników migrujących będących obywatelami innego państwa członkowskiego, które pozostają na ich utrzymaniu i zgodnie z przepisami państwa przyjmującego objęte są obowiązkiem uczęszczania do szkoły oraz zamieszkują na jego terytorium:    - prawa do bezpłatnego nauczania języka państwa przyjmującego, aby umożliwić ich integrację ze środowiskiem szkolnym oraz ułatwić proces przyjmowania do szkół i kształcenia,    - prawa do pobierania nauki na takich samych warunkach jak dzieci obywateli kraju przyjmującego,    - prawa do nauki języka i kultury kraju pochodzenia.    Prawo do nauki własnego języka i kultury powinno być realizowane we współpracy z krajami pochodzenia i ma głównie na względzie ułatwienie tym dzieciom ewentualnej reintegracji w państwie, z którego pochodzą. Ponadto państwo przyjmujące powinno podjąć działania w zakresie szkolenia i doskonalenia nauczycieli, którzy będą nauczać te dzieci języka kraju przyjmującego. Przewiduje się, że powinność ta będzie realizowana przez centralną placówkę podległą MEN, która zajmuje się problematyką doskonalenia nauczycieli.    Niezależnie od wymienionej wyżej dyrektywy rozporządzenie nr 1612/68 z dnia 15 października 1968 r. w sprawie swobodnego przepływu pracowników wewnątrz Wspólnoty (Dz. Urz. WE nr L 257/19.10.68), a w szczególności jego art. 7 i 12, obliguje kraje członkowskie Unii Europejskiej (UE) m.in. do zapewnienia równego traktowania pracowników migrujących w zakresie dostępu do szkolnictwa i szkolenia zawodowego. Natomiast zgodnie z art. 12 powołanego wyżej rozporządzenia dzieciom pracownika posiadającego obywatelstwo państwa członkowskiego, który jest lub był zatrudniony na terytorium innego państwa członkowskiego, gwarantuje się dostęp do nauczania podstawowego i kształcenia zawodowego na takich samych warunkach, jak dzieciom obywateli tego państwa, jeżeli przebywają one na jego terytorium.    Dodać także należy, że zaproponowana zmiana ustawy pozwoli na uwzględnienie postanowień orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości (w tym m.in. orzeczenie TS z 15 marca 1989 r. w sprawach połączonych nr 389 i 390/87 GBC Echternach and A. Moritz p. Minister for Education and Science odnośnie do dostępu dzieci pracowników migrujących do powszechnego systemu kształcenia na wszystkich poziomach nauczania i prawa do pomocy materialnej na zasadach dotyczących obywateli kraju przyjmującego oraz orzeczenie TS z dnia 3 lipca 1974 r. w sprawie nr 9/74 Donato Casagrande p. Landeshauptstadt Muenchen i z dnia 21 czerwca 1988 r. w sprawie nr 39/86 Sylvie Lair p. Universitaet Hannover odnośnie do prawa do pomocy materialnej o charakterze socjalnym związanej z nauką podejmowaną przez pracownika migrującego i członków jego rodziny), uściślającego zakres uprawnień pracownika migrującego i członków jego rodziny w państwie przyjmującym.    Nowelizacja ustawy o szkolnictwie wyższym oraz ustawy o wyższych szkołach zawodowych uwzględnia zasadę niedyskryminacji wobec obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej, umożliwia podejmowanie studiów w polskich uczelniach na zasadach dotyczących studentów polskich obywatelom ˝krajów unijnych˝ i ich rodzinom, jeżeli mieszkają w Polsce i pracują lub byli zatrudnieni na terytorium RP. Przyznanie prawa pracownikom migrującym z krajów UE i ich rodzinom do podejmowania i odbywania studiów na zasadach obowiązujących obywateli polskich wypełniać będzie regulacje art. 12 wspomnianego wyżej rozporządzenia 1612/68/EWG w sprawie swobody przepływu pracowników w ramach Wspólnoty. Inne osoby z państw członkowskich Unii będą miały zapewniony taki sam dostęp do studiów wyższych, badań naukowych i szkoleń, jak obywatele polscy, przy czym osobom tym nie będzie przysługiwać pomoc materialna o charakterze wsparcia socjalnego. Kwestie dotyczące uprawnień studentów podejmujących naukę w państwie innym niż państwo pochodzenia uregulowane zostały przepisami dyrektywy Rady 93/96/EWG w sprawie pobytu studenta. Znowelizowane przepisy wypełniają regulacje zawarte w tej dyrektywie, a ponadto są zgodne z brzmieniem sentencji orzecznictwa Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Gravier przeciw City of Liege (sprawa 293/83 z 1985 r.).    Zgodnie z zasadą swobodnego przepływu usług oraz swobodnego prowadzenia działalności przez obywateli jednego z państw członkowskich na terytorium innego państwa członkowskiego, o czym stanowi art. 43 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, znowelizowane przepisy umożliwiają tworzenie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej filii przez zagraniczne uczelnie i wyższe szkoły zawodowe.    Prace w zakresie wdrożenia dyrektywy 89/48/EWG i dyrektywy 92/51/EWG oraz dyrektywy 99/42/EWG ustanawiające system uznawania kwalifikacji zawodowych:    W państwach Unii Europejskiej istnieje rozróżnienie uznawania wykształcenia dla celów akademickich i zawodowych:    1) uznawanie wykształcenia (i okresów studiów) dla celów akademickich służy kontynuowaniu nauki w innym państwie członkowskim UE i jest oparte na szczegółowym porównaniu programów studiów; uznawanie dla celów akademickich leży w kompetencjach poszczególnych państw członkowskich i nie jest regulowane na szczeblu wspólnotowym; Komisja Europejska promuje uznawanie dla celów akademickich poprzez programy wspólnotowe takie jak Erasmus, które przyczyniają się do wzajemnego poznania systemów edukacji i wzajemnego uznawania wykształcenia; znaczącą rolę w pogłębianiu wiedzy i zrozumienia uznawania dla celów akademickich spełnia istniejącą w państwach UE sieć ośrodków NARIC 1).    2) uznawanie dyplomów (świadectw) dla celów zawodowych jest ukierunkowane na wykonywanie zawodu/działalności zawodowej, stąd też dokonywane jest w oparciu o zdolności i możliwości danej osoby do wykonywania zawodu; na szczeblu wspólnotowym uznawanie to odbywa się w oparciu o przyjęte dyrektywy wdrażające systemy uznawania dyplomów wymaganych do wykonywania zawodów regulowanych na obszarze UE, a jego celem jest zapewnienie podstawowych zasad zapisanych w Traktacie ustanawiającym Wspólnotę Europejską, tj. zasady swobodnego przepływu osób i zasady swobody świadczenia usług. Dyrektywy tzw. sektorowe przyjęte dla siedmiu zawodów (lekarz, pielęgniarka, położna, aptekarz, lekarz stomatolog, lekarz weterynarii, architekt) zapewniają wzajemne automatyczne uznawanie dyplomów, natomiast w innych zawodach regulowanych obowiązują mechanizmy tzw. dyrektyw ogólnych, na podstawie których w przypadku stwierdzenia zasadniczych różnic w kształceniu w danym zawodzie można stawiać wymóg odbycia okresu adaptacyjnego lub zdania testu sprawdzającego.    Działania dostosowawcze w okresie przygotowania do członkostwa RP w UE.    Uznawanie wykształcenia dla celów akademickich. Acquis communautaire nie reguluje tego zakresu uznawania wykształcenia. Jednakże aby ułatwić przepływ osób, proponowane są nowe zapisy zwalaniające obywateli państw Unii Europejskiej, którzy uzyskali wykształcenie w UE, z obowiązku nostryfikacji. 2)    W niedługim czasie zostaną rozpoczęte prace nad rozporządzeniem dotyczącym świadectw uzyskanych za granicą.    Uznawanie wykształcenia dla celów zawodowych. Ministerstwo Edukacji Narodowej jest odpowiedzialne za wdrożenie systemu ogólnego uznawania kwalifikacji zawodowych objętego postanowieniami następujących dyrektyw ogólnych: 89/48/EWG, 92/51/EWG i 1999/42/EWG. Dyrektywa 89/48/EWG i dyrektywa 92/51/EWG dotyczą uznawania kwalifikacji w tzw. zawodach regulowanych. 3) Każde państwo posiada własną listę zawodów regulowanych. Podstawową zasadą systemu ogólnego jest zapewnienie w pełni wykwalifikowanym pracownikom w danym zawodzie możliwości wykonywania tego samego zawodu w innym państwie członkowskim. Jednocześnie dyrektywy przewidują stosowanie przez kraj przyjmujący środków kompensacyjnych (test umiejętności, staż adaptacyjny) w przypadku zasadniczych różnic w kształceniu i szkoleniu przygotowującym do zawodu. Projekt ustawy o zasadach uznawania nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej kwalifikacji do wykonywania zawodów regulowanych jest na końcowym etapie prac parlamentarnych.    Jeśli chodzi o dyrektywę 1999/42/WE, stanowiącą tzw. nowe acquis, zostały zainicjowane prace nad jej wdrożeniem (projekt aktu prawnego - w przygotowaniu); przeprowadzane są konsultacje z resortami.    Rola Biura Uznawalności Wykształcenia i Wymiany Międzynarodowej. Biuro Uznawalności Wykształcenia i Wymiany Międzynarodowej (powołane na mocy zarządzenia nr 16 ministra edukacji narodowej z dnia 9 listopada 1998 r.) w zakresie uznawalności wykształcenia uzyskanego za granicą udziela informacji i wydaje opinie odnośnie dyplomów ukończenia studiów wyższych, a także uczestniczy w negocjowaniu umów bilateralnych. Biuro współpracuje z siecią biur ENIC 4) / NARIC. W większości państw członkowskich Unii Europejskiej biura NARIC pełnią dodatkowo funkcje ośrodka informacji o systemie ogólnym uznawania kwalifikacji zawodowych (w rozumieniu dyrektyw ogólnych). Taką funkcję będzie też pełniło Biuro Uznawalności Wykształcenia i Wymiany Międzynarodowej w ramach polskiego systemu.    Ad 4. Jakie konsekwencje będzie miało zastosowanie matury europejskiej?    Jeżeli pod pojęciem matury europejskiej rozumiemy Nową Maturę, to nowy egzamin maturalny jest egzaminem państwowym, który cechuje:    - porównywalność standardów wymagań,    - jednoznaczne kryteria oceniania,    - ocenianie dokonywane przez zewnętrznych egzaminatorów.    Egzaminy o takich cechach są powszechne w krajach członkowskich Unii Europejskiej, wobec tego należy spodziewać się, iż ułatwi to uznawalność świadectw maturalnych w staraniach o wstęp na zagraniczne uczelnie, jak również przy staraniu się o podjęcie pracy.    Ad 5. Na jakich zasadach polska młodzież będzie miała dostęp do wyższych uczelni na terenie UE?    Zgodnie z obowiązującymi przepisami wspólnotowymi (opisanymi w odpowiedzi na pytanie nr 3) z chwilą uzyskania członkostwa RP w UE pracownicy migrujący będący obywatelami polskimi, jeżeli są lub byli zatrudnieni w danym kraju członkowskim UE, a także ich rodziny, o ile mieszkają na terytorium danego państwa, będą mieli dostęp do wyższych uczelni i wszystkich innych form kształcenia (np. doskonalenie zawodowe) na takich samych zasadach jak obywatele tych państw. Pozostałe osoby pragnące podjąć studia w kraju członkowskim UE będą miały zapewniony taki sam dostęp do studiów wyższych, badań naukowych i szkoleń, jak obywatele tych państw, przy czym osobom tym nie będzie przysługiwać pomoc materialna o charakterze wsparcia socjalnego (dyrektywa Rady 93/96/EWG w sprawie pobytu studenta).    Ad 6. Jak przedstawia się pomoc państwa dla studentów szkół niepublicznych w państwach Unii Europejskiej?    W dostępnych materiałach i opracowaniach Komisji Europejskiej na temat pomocy materialnej dla studentów nie ma wydzielonej informacji na temat pomocy dla studentów w szkołach niepublicznych. Większość krajów UE i EFTA/EOG stosuje ten sam system pomocy materialnej wobec studentów we wszystkich rodzajach szkół wyższych, są to głównie stypendia i pożyczki (spłacane po studiach). Szczegółowe informacje na ten temat zawiera załącznik nr 2.*)    Ad 7. Czy grozi nam drenaż specjalistów ze strony UE?    W opinii MEN obawa o drenaż mózgów nie wydaje się być w pełni zasadna ze względu na fakt, iż już obecnie osoby o wysokich kwalifikacjach uzyskują zezwolenia na pracę w krajach UE. Ponadto osoby o wysokich kwalifikacjach już dziś są w Polsce wysoko wynagradzane.    Ad 8. Jak przedstawia się dostęp młodzieży do szkolnictwa wyższego w UE i w Polsce?    Dostęp młodzieży do szkół wyższych w Polsce:    ˝Przepis art. 140 ust. 1 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (DzU nr 65, poz. 385, z późn. zm.) określa, iż do studiowania w szkole wyższej może być dopuszczona wyłącznie osoba posiadająca świadectwo dojrzałości. Dotyczy to również studiowania w charakterze wolnego słuchacza. O szczegółowych zasadach i kryteriach przyjęć na studia decydują - zgodnie z art. 141 wyżej wymienionej ustawy - senaty poszczególnych szkół wyższych. Jako podstawowe kryteria kwalifikacji na studia należy uznać sprawdzian wiedzy (egzaminy pisemne, egzaminy ustne, rozmowy kwalifikacyjne itp.) oraz sprawdziany predyspozycji i uzdolnień. Na niektórych kierunkach studiów warunkiem dopuszczenia do postępowania kwalifikacyjnego jest odpowiedni stan zdrowia (np. na kierunek wychowanie fizyczne) oraz stwierdzony przez lekarza brak przeciwwskazań do podjęcia studiów na danym kierunku studiów. Wspomniane wymagania dotyczą studiów na kierunkach, na których mogą wystąpić zagrożenia dla zdrowia przyszłego studenta (np. na kierunku chemia dla osób cierpiących na alergię)˝.    Zdobycie wyższego wykształcenia jest dla mieszkańców obszarów wiejskich trudne. Powodem jest zazwyczaj niska dochodowość rodzin wiejskich, których nie stać na pokrycie kosztów utrzymania dzieci podczas studiów, w tym kosztów zakwaterowania i wyżywienia poza domem rodzinnym. W związku z powyższym rozszerzenie dostępu młodzieży wiejskiej do kształcenia w szkołach wyższych realizowane jest poprzez:    - Rozwój wyższych szkół zawodowych i filii wyższych uczelni w małych miastach, tak aby młodzież z obszarów wiejskich mogła w pobliżu miejsca zamieszkania mieć dostęp do co najmniej trzyletniej szkoły wyższej uprawnionej do nadawania stopnia licencjata.    - System bezzwrotnej pomocy materialnej dla studentów. Zgodnie z przepisami studenci studiów dziennych mogą otrzymać bezzwrotną pomoc państwa w postaci: stypendium socjalnego, stypendium specjalnego dla niepełnosprawnych, stypendium za wyniki w nauce, stypendium ministra za osiągnięcia w nauce, zapomóg, dopłat do zakwaterowania i dopłat do posiłku. Studenci zamiejscowi, w tym studenci mieszkający na terenach wiejskich, mają również możliwość zakwaterowania w domu studenckim, a w przypadku trudnej sytuacji materialnej do dopłaty do zakwaterowania nie tylko w akademiku, ale również w kwaterach prywatnych. Decyzje w sprawach dotyczących szczegółowych kryteriów przyznawania tych świadczeń, jak i indywidualne decyzje o przyznaniu świadczenia podejmują uczelnie samodzielnie.    - System kredytów studenckich. O kredyt mogą się ubiegać studenci szkół wyższych i wyższych szkół zawodowych bez względu na typ uczelni (państwowa, niepaństwowa) i system studiów (studia dzienne, wieczorowe, zaoczne). Pierwszeństwo w otrzymaniu kredytów mają studenci, znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Przy kalkulacji dochodu na osobę w rodzinie banki kredytujące uwzględniają dochód z prowadzenia gospodarstwa rolnego ustalany na podstawie powierzchni użytków rolnych w hektarach przeliczeniowych i przeciętnego dochodu z 1 ha przeliczeniowego określanego na podstawie przepisów o podatku rolnym. Spośród funkcjonujących w różnych przepisach sposobów obliczania dochodu wspomniana metoda daje możliwość szacowania jego najniższego poziomu.    - Poręczenia kredytów studenckich. Wychodząc naprzeciw potrzebom studentów, wprowadzono w przepisach zmiany umożliwiające poręczanie kredytu studenckiego przez Bank Gospodarstwa Krajowego ze środków Krajowego Funduszu Poręczeń Bankowych. Obecnie Ministerstwo Edukacji Narodowej wspiera działania ministra rolnictwa zmierzające do uruchomienia udzielania poręczeń przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dla studentów mieszkających na obszarach wiejskich.    Dostęp do wyższych szkół w krajach członkowskich Unii Europejskiej - informacje w załączniku nr 3*).    Ad 9. Czy Polska może liczyć na programy pomocowe Unii dla wsparcia polskiego systemu edukacyjnego?    Jak już wspomniano na wstępie, w sferze edukacji mówi się obecnie o współpracy, a nie o pomocy. Konsekwencją tego jest nieuwzględnianie przez Unię Europejską edukacji jako priorytetu w obecnych przedakcesyjnych programach pomocowych, takich jak np. SAPARD czy ISPA.    Podstawą współpracy, która przyczynia się do modernizacji polskiego systemu edukacyjnego, są w chwili obecnej edukacyjne programy wspólnotowe: Sokrates, Leonardo da Vinci i Młodzież. Zadania tych programów przewidują współpracę między uczelniami państw członkowskich, w tym wymianę studentów i nauczycieli, budowanie form partnerstwa między ośrodkami szkolnictwa wyższego, współpracę uniwersytetów z przedsiębiorstwami, wypracowanie wspólnych projektów edukacyjnych dotyczących m.in. nauki języków obcych oraz wykorzystania w nauczaniu nowoczesnych technologii informacyjnych.    Polska aktywnie uczestniczy w ww.programach już od roku 1998. Korzyści z udziału Polski w programach są bezsprzeczne. Uczestnictwo polskiej młodzieży w projektach potwierdza aktywność środowisk oświatowych i akademickich, która owocuje rozszerzeniem współpracy z krajami Unii Europejskiej, dla której stajemy się wiarygodnym, równoprawnym i interesującym partnerem w sferze kontaktów edukacyjnych i naukowych. Realizacja wizyt studyjnych i projektów jest zarazem gwarantem realizacji wspólnotowej polityki edukacyjnej.    Aktywne włączenie się Polski w realizację programów wspólnotowych odzwierciedla również stanowisko negocjacyjne w obszarze ˝Edukacja, kształcenie i młodzież˝ (obszar tymczasowo zamknięty).    Aktywny udział młodzieży w ww. programach obok wartości edukacyjnych, poznawczych, inspirujących do nauki języków obcych buduje więzi między młodym pokoleniem w różnych krajach, stając się trwałym fundamentem przyszłej zjednoczonej Europy.    Szczegółowe informacje na temat tych programów zawiera załącznik nr 1.    Z wyrazami szacunku    Podsekretarz stanu    Jerzy Zdrada    Warszawa, dnia 26 kwietnia 2001 r. 1) NARIC - National Academic Recognition and Information Centre - to sieć ośrodków utworzona przez Komisję Europejską w 1984 r. w celu nawiązania efektywnej, bliższej współpracy między państwami w zakresie uznawalności wykształcenia dla celów akademickich i wspierania systemu uznawania kwalifikacji dla celów zawodowych. 2) Nowe rozporządzenie dotyczące uznawania dyplomów ukończenia studiów wyższych zostanie wydane na podstawie delegacji zawaretej w ustawie z dnia 8 grudnia 2000 r. o zmianie ustawy o szkolnictwie wyższym, ustawy o wyższych szkołach zawodowych, ustawy o transporcie kolejowym i ustawy o usługach turystycznych oraz ustawy Kodeks postępowania cywilnego, ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych i ustawy o działach administracji rządowej - w związku z dostosowaniem do prawa Unii Europejskiej (DzU z 2000 r. nr 122, poz. 1314). 3) Zawód regulowany to taki zawód, którego podjęcie bądź wykonywanie jest uwarunkowane spełnieniem wymogów określonych w przepisach prawnych danego państwa, czyli np. posiadaniem danego poziomu wykształcenia, wykazaniem się dodatkowymi kwalifikacjami; przykłady zawodów regulowanych w Polsce - adwokat, nauczyciel, pracownik socjalny, agent celny. 4) ENIC - European National Information Centre for Academic Recognition and Mobility to europejska sieć krajowych ośrodków informacji na temat uznawania wykształcenia dla celów akademickich i mobilności akademickiej utworzona decyzją Komitetu Ministrów Rady Europy oraz Komitetu Regionalnego UNESCO dla regionu Europy w 1994 r.